عناوین الاحکام؛ ترجمه وشرح متن لمعه - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٣٧ - حكم معادن ظاهره

ترجمه:

و از جمله مشتركات آبهائى است كه استفاده از آنها بر همگان مباح و جائز است:

و از احكامى كه بر آنها مترتب است اينكه:

الف: هركسى كه قبل از ديگران خود را به آنها رسانده و مقدارى از آن را بردارد از ديگران اولى و سزاوارتر بوده و در صورتى كه به نيّت تملّك بردارد مالك نيز مى‌شود.

ب: كى كه از مياه مباحه نهرى را به نيّت تملّك جارى نمايد آبى را كه در نهر جارى است مالك مى‌گردد.

ج: كسى كه چشمه‌اى را جارى نمايد وى نيز حكمش همچون مجرى نهر بوده لذا آن چه در او گفتيم در وى نيز جارى مى‌باشد. [١]

فرع‌

و همچنين است كسى كه مقدارى از آب باران يا سيل را در جائى جمع و نگهدارى كند مالك آن مى‌شود.

فرع‌

كسى كه چاهى را بكند و به آب برسد مالك آن مى‌شود و اگر چاه را به قصد اينكه از آبش استفاده نموده و سپس از آن مفارقت كند حفر نمايد تا مادامى كه بر سر چاه مى‌باشد از ديگران اولى و سزاوارتر است.

و از جمله مشتركات معادن مى‌باشند:

حكم معادن ظاهره‌

حكم معادن ظاهره اين است كه:

الف: به واسطه احياء مملوك واقع نمى‌شوند.

ب: بر سلطان عادل جايز نيست كه اين قسم از معادن را به رسم اقطاع به كسى بدهد.

ج: هركسى كه زودتر به سر اين قسم از معادن رسيد، مى‌تواند به مقدار حاجتش از آن بردارد حال اگر دو نفر با هم و در يك زمان به آن دست يافتند در صورتى كه قسمت آن بينشان ممكن نباشد لازم است هرچه از آن حاصل مى‌شود را بين خود تقسيم كنند.

[١] مقصود از اجراء چشمه آن است كه شخصى آن را از زمين درآورده و بر سطح زمين جارى نمايد و همان طورى كه مرحوم مصنّف فرموده‌اند حكم اين شخص همچون كسى است كه نهر را بر زمين جارى سازد، بنابراين اگر اجراء چشمه به قصد تملك باشد مالك آن مى‌گردد و در نتيجه ديگرى حق ندارد از آب آن بدون اذن وى استفاده كنند.